4
تغییر مفهوم خدای متعالی به خدای درون

درونی‌سازی خدا در شبه‌جنبش‌های معنوی

  • کد خبر : 7898
  • 08 آبان 1400 - 8:10
درونی‌سازی خدا در شبه‌جنبش‌های معنوی
جنبش‏‌های نوپدید معنوی به خصوص جنبش خوددین‏‌ها در مقابل باور ادیان ابراهیمی نسبت به خدای شخص‏‌وار توصیه به گوش سپردن به ندای درون فرد می‏‌کنند که این ندا همان خدای درون فرد است.

بهداشت معنوی؛ در میان آموزه‌های معنوی نوظهور کلیدواژه‌ای خودنمایی می‌کند با عنوان خدای درون (Inner GOD). با یک جستجوی ساده می‌توان به کثرت کاربرد این اصطلاح پی برد. از منظر این جریان‌ها خدا نمادی است از نیروی نامحدود درون، آگاهی نامتناهی درونی و خلاقیت بی‌حدومرز بشری. در باوری که این جنبش‌ها مروج آن هستند، مفهوم خدا رازی است که با شناخت قدرت بی‏کران و شعور بی‌‏پایان درون انسان کشف می‌‏شود.

درونی‏‌انگاری حقیقت الهی، ویژگی بارز بسیاری از جریان‌های مدعی معنویت در روزگار ماست. «جابه‌جایی خدا از یک جایگاه «متعالی» و «بیرونی» به یک جایگاه «نازل» و «درونی» در بسیاری از جنبش‌های معنویت‌‏گرا دیده می‌شود».

باور به خدای درون و درونی‌انگاری خداوند، ناشی از این فرض است که باور به خدای متعال چیزی فراتر از یک باور و ایدۀ ذهنی نیست؛ ایده‌‏ای که موضوعش یک قدرت و دانایی نامحدود است. بنابراین کسی‌که توانسته این ایده را خلق کند و به موضوع نامحدود بیاندیشد، خدای حقیقی و خالق نامحدود است. این نگرش در اندیشه‏‌های فوئر باخ (Ludwig Andreas Feuerbach) ریشه دارد. او معتقد بود که «مفهوم خدا چیزی جز فرافکنی خود انسان نیست». او توضیح می‏‌دهد که درک ما از خداوند که با آن خدا را می‏‌فهمیم و اثبات می‏‌کنیم، این‌گونه است که حقیقتی نامتناهی را درک می‏‌کنیم. «آگاهی از نامتناهی، چیزی جز آگاهی از نامتناهی بودن آگاهی نیست؛ یعنی در آگاهی از نامتناهی، فاعلِ آگاهیْ از نامتناهی بودن ذات خودش آگاهی دارد.» انسان این آگاهی از نامتناهی را از تصور محدودی که از خودش دارد، بزرگ‌تر می‏‌بیند و به چیزی بیرون از خودش به نام خدا فرافکنی می‏‌کند.

برخی از رهبران نوظهور معنوی دربارۀ علت پیدایش این ایده که خداوند، متعال و فراتر از وجود بشری است، این‌طور توضیح می‌‏دهند که انسان نمی‏‌توانسته باور کند که چنین قابلیت عظیمی را در خود دارد، ازاین‌رو در ذهنش موجودی به نام خدا فرض کرده و قابلیت خود را به او فرافکنی کرده است؛ اما جا دارد که ما به این سؤال پاسخ دهیم که چرا بشر جدید دچار چنین تنزل‏‌گِرَوی غیرقابل قبولی شده و خودش را دارای پتانسیل خدا شدن می‏‌پندارد؟!

زیستن در جامعۀ مدرن انسان را در یک دنیای موهوم نفسانی و خودبنیاد فروبرده است. با سیطرۀ نظام لیبرال-سرمایه‌‏داری در جامعۀ مدرن، سلطه به‌صورت فریب‏‌ناکی بر انسان‌ها اعمال می‏‌شود، به‌طوری‌که نفسانیت و خودبنیادی انسان تقویت شده و مردم ارادۀ حاکمان را خواسته‏‌های خود می‏‌پندارند. طبقۀ سرمایه‏‌دار و متنفّذ با تحریک هوس، طمع و ترس، کنترل مردم را به دست گرفته و با تحریک انگیزه‏‌های سطحی درونی از طریق تبلیغات و رسانه‏‌های متنوع، نخست خواستۀ خود را به هوس‏‌های سطحی و تمایلات اولیه مردم پیوند می‏‌زند و بعد مردم را تشویق می‏‌کند که برای برآوردن هوس‌‏ها و تمایلات خود دست به کار شوند.

در جامعۀ سرمایه‏‌داری، مردم درحالی‌که تابع ارادۀ سلطه‏‌گران هستند، می‏‌پندارند که مشغول ارضاء امیال و تحقق خواسته‌‏های خود هستند. پیامد اولیۀ این سبک زندگی لذت و سرخوشی و پیامد ثانویۀ آن رنج و ناکامی است. همان پیامدهای اولیه مردم را نسبت به تبعیت از هوس‏‌ها و تحقق خواسته‏‌های حقیرانه شرطی کرده است. در چنین شرایطی دعوت به پذیرش اقتدار الهی و متعال، نامناسب و غیرقابل‌قبول به نظر می‏‌رسد. انسانی که برای برآوردن خواسته‏‌های اولیه و هوسناکش شرطی شده، معنویت را نیز به‌صورت نفسانی می‌خواهد و خدا را به‌صورت خودبنیاد می‏‌فهمد و خود را با خدا برابر می‏‌انگارد. «در این نگرش نه خدا بالاتر از ما دانسته می‏‌شود و نه سنتی که اتوریته‌‏ای بر ما داشته باشد. این یکسان‌‏طلبی افراطی را باید به تغییرات اقتصادی و اجتماعی در جامعه مدرن و همین‌طور ایدئولوژی‌‏های رایج ربط داد … که در آن هرگونه اتوریته معرفتی به‌موجب اینکه بیرون از من است، اعتبار معرفتی خود را از دست خواهد داد.»

اگرچه ادیان الهی معمولاً خدا را حقیقتی حاضر در همه‌جا معرفی کرده‏‌اند، اما معنویت‌های نوپدید با صرف‌نظر از تعالی الهی، شناخت خود را در نزدیک بودن و حضور او در درون انسان محدود کرده‏، نوعی تحریف در تعالیم دینی پدیده آورده‏‌اند. از منظر ادیان الهی خداوند هم نزدیک است و هم دور و اعلی مرتبه. او هم در درون ما حضور دارد و ازآنچه در اعماق دل‏‌هاست آگاه است و هم محیط بر همه‌چیز است و علمش همۀ عالم را فراگرفته است. شبه‏‌جنبش‏‌های معنوی با فراموش کردن نیمی از خدا، نوعی خدای تحریف‌شده را تصور می‌‏کنند که تنها بخشی از صفات خدای حقیقی را دارد و با این تحریف توانسته‏‌اند، مفهومی خودساخته از خدا را درون‌فکنی کنند و خدا را نمادی از توانمندی‏‌های ناشناخته و اسرارآمیز بشری بدانند.

شبه‌­جنبش‌‏های معنوی علی­رغم اینکه اقتدار ادیان و خدای متعال را نمی‏‌پذیرند، اما از مفاهیم و آموزه‌‏های ادیان استفاده می‏‌کنند. ازاین‌جهت گاهی هیچ مطلب جدیدی در آنها دیده نمی‌‏شود. «در معنویت امروز آنچه آشکارا جدید است، غیاب مکرّر و آشکار وجودی متعالی در بیرون از «خود» است.» این تحریف باعث شده است که تفسیر و دلالت بسیاری از مفاهیم و آموزه‏‌های دینی در نظر آن‌ها تغییر کند و با وجود مشابهت برخی از الفاظ، برداشت‏‌ها و باورهای دیگری به‌جای آن ارائه گردد.

در این معنویت‌‏ها هدف الهی و غایت متعالی جای خود را به اهداف شخصی کوچکی داده است که هر کس در درون خودش به جستجوی آن برمی‏‌آید. معرفت خداوند که هدف تکامل معنوی در ادیان تصور می‏شد، امروزه دیگر جایی در رویکرد شبه‏‌جنبش‌‏های معنوی ندارد و به قول توماس  لاکمن: «جوامع نوین شاهد دگرگونی ژرفی در رویکرد مذهبی‌اند، بدین‌سان که از استعلاهای بزرگ که با امور اخروی، زندگی و مرگ سروکار دارند، روی برگردانده و به استعلاهای کوچک زندگی که با تحقق نفس، ابراز وجود و آزادی‌های شخصی سروکار دارند، روی آورده‌اند.»

تحقق نفس و خود بودگی، هدف نهایی شبه‏‌جنبش‌‏های معنوی است که بر مبنای الهیات درونی و بشری، قدرت نامحدودی را به استعدادهای درونی و شخصی انسان نسبت می‏دهد و خدا را نمادی از همین قابلیت‏‌های درونی و شخصی می‏‌داند.

باور به خدای درون بنیادی‌ترین مبنای مشترک در شبه‏‌جنبش‌‏های معنوی است که دلالت و فهم بسیاری از تعالیم معنوی را تحت تأثیر قرار می‏‌دهد. سایر اصول مشترک شبه‏‌جنبش‌‏های معنوی و نیز پیوند معنویت و نظام لیبرال-سرمایه‌‏داری بر اساس همین اصل تعریف می‏‌شود.

جنبش‏‌های نوپدید معنوی به خصوص جنبش خوددین‏‌ها (Self-Religions) در مقابل باور ادیان ابراهیمی نسبت به خدای شخص‏‌وار توصیه به گوش سپردن به ندای درون فرد می‏‌کنند که این ندا همان خدای درون فرد است و هرکس خدا را در یک تجربه شخصی می‏‌تواند در درون خود ادراک کند. در این نوع بینش خدا دیگر متعالی نیست و رویکردی تعالی‌زدایانه را شاهد هستیم.

 لینک‌های مرتبط:

آگاهی، خدا و خودشناس در یوگا

خدای درون و صورتی جعلی از خدای متعال

لینک کوتاه : https://behdashtemanavi.com/?p=7898
  • 94 بازدید

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت، در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.